logo sz pods

Przyjaźń jest miejscowością położoną we wschodniej części powiatu kartuskiego. Należy ona do  starych osad słowiańskich. Ślady bytowania człowieka na tym terenie pochodzą z epoki żelaza (z tego okresu znaleziono liczne groby zawierające popielnice twarzowe i perły).

Jej przeszłość i teraźniejszość zarysowuje się w świetle portowego Gdańska i klasztornego Żukowa. Te dwa bowiem ośrodki, z uwagi na małą odległość, miały swój udział w pisaniu historii wsi i kościoła w Przyjaźni.

Skąd się wzięła nazwa wsi jest problemem do dziś nie rozwiązanym. Pierwszą nazwą jest pomorska nazwa Praizzns. Inne źródła wymieniają nazwę słowiańską Prisyesen. Pewne jest to, że ulegała ona kilkakrotnym zmianom na przestrzeni lat swego istnienia.

1210 r. - Przyjęto jako datę powstania Przyjaźni. Została ona założona przez Księcia Gdańskiego Racibora, syna Mestwina, który ufundował kościół pod wezwaniem św. Jana. Początkowo była to osobna parafia, później stała się filią klasztoru w Żukowie.

1245 r. - Po raz pierwszy papież Innocenty IV nazwał ludność tutejszą Kaszubami. Byli to mieszkańcy pochodzenia słowiańskiego nazywani wcześniej  Pomorzanami.

1308 r. - Krzyżacy zajmują Pomorze Gdańskie. Wraz z Krzyżakami na ten teren dociera kolonizacja niemiecka.

1309 r. - Przyjaźń otrzymuje nazwę ” Prisyesen „. Jest to stara nazwa słowiańska. Wówczas wykarczowano las wokół kościoła pod przyszłą gospodarkę rolną. Ziemia nie była urodzajna.

1349 r. – Komtur gdański Henryk  von Rechter zmienił nazwę Prisyesen na niemiecką Rheinfeld. Używano jednocześnie nazwy niemieckiej i polskiej Przyjaźń.Nazwę Rheinfeld stosowano do zakończenia II wojny światowej. Zakon krzyżacki nadał wsi Przyjaźń prawo osadnicze. Na czele osady stał sołtys, który przewodniczył sądowi. Chłopi otrzymali dziedziczne prawo do ziemi. Zajmowali się uprawą oraz hodowlą zwierząt. W Przyjaźni istniały dwie karczmy, gospoda oraz młyn.

1410 r. - 4 sierpnia, Władysław Jagiełło w obozie pod Malborkiem wystawił „Przywilej”, w którym nadał klasztorowi żukowskiemu wieś Przyjaźń.

1444 r. – Ukończono budowę pałacu w Przyjaźni (położony w parku).

1457 r. - 24 maja Król Kazimierz Jagiellończyk darował Przyjaźń burmistrzowi gdańskiemu Reinholdowi Niderhoffowi.

1518 r. - Do Gdańska dociera reformacja głoszona przez Marcina Lutra.

1540 r. - W związku z zajęciem Kościoła NMP w Gdańsku przez protestantów, kanonik Wawrzyniec Niederhoff przeniósł stamtąd do kościoła w Przyjaźni Fundację z Kaplicy Jerozolimskiej chroniąc ją przed dostaniem się w ręce luteranów.

1561 r. - Król Zygmunt August z powodu długów daje w zastaw dobra należące do wioski.

1561 r. – 1565 r. - Przyjaźń przeszła na protestantyzm. Luteranie utworzą niezależną od Żukowa parafię ewangelicką. Kościół w tym czasie był pod patronatem prywatnym, którym patronował szlachcic wyznania luterańskiego. W okresie reformacji szlachta stosowała przymus religijny wobec chłopów. Zmuszono ich do przyjmowania nowej religii. Na ogół protestanci byli Niemcami, zaś katolicy Polakami. Z  okresu protestanckiego pochodzi kostnica zbudowana przez Annę von Kleist.

1577 r. -  Kościół został zniszczony i ograbiony, podczas wojny Króla Stefana Batorego z Gdańskiem

1611 r. - Dziedzicem Przyjaźni zostaje Natanauel, który przyjmuje patronat nad kościołem i odbudowuje go, a wraz z nim dwa dzwony, ambonę ( budowniczy Mikołaj Szmeltz) oraz cztery filary podtrzymujące chór. Na lewym filarze od strony płn-wsch. wyryta jest data 1611r.

1667 r. - 7 listopada wcielenie osady Przyjaźń do parafii w Żukowie, co nastąpiło w wyniku braku ludności do pracy i spadku ceny ziemi (w czasie trwania wojny trzydziestoletniej połowa ludności zginęła z powodu działań wojennych, chorób i epidemii cholery).

1731 r. - Zbudowano Szkołę w Przyjaźni, w której uczyły się dzieci ewangielickie i katolickie.

1779 r. - Jan von Mitchel kupił dobra należące do Przyjaźni.

1807 r. – 1813 r. - tworzenie przez Napoleona Wolnego Miasta Gdańska. Z okresu w Przyjaźni zachowują się groby lejtnanta Iwana i jego towarzyszy.

1810 r. - Zakończenie remontu w Pałacu (jest to data wyryta na stopniu jego schodów)

1820 r. - Mitchel sprzedaje majątek Grzegorzowi von Kleist, staroście powiatu kartuskiego, którego rodzina posiadała go do 1922r.

1831 r. - kolejna epidemia cholery dziesiątkuje ludność Przyjaźni (w ciągu czterech dni umiera dziesięć osób). Zamknięto kościół. W szkole urządzono prowizoryczny szpital, gdzie umieszczono wszystkich chorych. Zmarłych chowano nie na cmentarzu, lecz na wzgórzu pomiędzy Przyjaźnią a Glinczem. W wyniku zarazy ponieśli śmierć między innymi kościelny i nauczyciel.

1836 r. - do Przyjaźni zostaje przeniesiona siedziba Landratury (Urzędu Powiatowego) przez Grzegorz von Kleist.

1922 r. - Majątek przejmuje spółka holenderska.

1925 r. - Ziemię kupił Robert Drewek z Gdańska.

1928 r. - R. Drewek sprzedał ją Bankowi Rolnemu z Grudziądza, który przeprowadził parcelację. Powstały pierwsze gospodarstwa chłopskie. Pozostałą część tj. około 1000 morgów otrzymał Cylka. Początkowo dzierżawił, a później kupił na własność.w1945r.

Po 1939 r. - W majątku Przyjaźń zostają zdeponowane,wraz z nadejściem frontu sowieckiego, zbiory archeologiczne z Pomorza Wschodniego z Muzeum w Gdańsku.

1944 r. – 1945 r. - Przywiezione do majątku Przyjaźń skrzynie zostały zimą  rozgrabione.

1939 r. – 1945 r. - Kościół uległ zniszczeniu. Ostatnim pastorem był Paweł Lau, który zmarł w 1945r. popełniając samobójstwo, by nie wpaść w ręce wojska radzieckiego. Na nim kończy się okres duszpasterstwa sprawowanego przez luteranów.

1945 r. - Kościół po 380 latach przeszedł w ręce katolików. W Przyjaźni do tej pory istnieją dwa cmentarze: katolicki i poewangelicki.

Ciekawe miejsca

  • Kościół gotycki pw. Św. Jana Chrzciciela z XIV w. - odbudowany w 1611r., z barokowym ołtarzem i amboną oraz oryginalną rzeźbą Chrystusa ukrzyżowanego. Kościół prawdopodobnie ufundował w 1210 r. książę Racibor, syn Mestwina I. Prawdopodobnie, ponieważ w tym roku Racibor był jeszcze dzieckiem, a jego panowanie jest późniejsze. Bardziej przekonywująca jest data 1239, wymieniona przez historyka Teodora Hirscha. Na początku była to parafia samodzielna, w roku 1310 na pewno wcielono ją do żukowskiej, ponowne rozłączenie nastąpiło w połowie XVI wieku w czasach reformacji. Przejęcie kościoła w Przyjaźni przez ewangelików ułatwił król, który bardzo wzmocnił polskość w Gdańsku – Kazimierz Jagiellończyk. Wygrawszy wojnę trzynastoletnią, był zobowiązany odwdzięczyć się tym, którzy mu w tym pomogli. Na tej zasadzie podarował 24 marca 1457 roku wioskę Przyjaźń burmistrzowi gdańskiemu Reinholdowi Niederhofowi. W II połowie XVIw. ostatni z Jagiellonów- Zygmunt August w wyniku długoletnich wojen , ogołociwszy królewską kasę, w zamian za pożyczkę, oddaje bogatym luterańskim gdańszczanom dobra klasztoru żukowskiego, w tym Przyjaźń. Korzystając ze sposobnej chwili historycznej, luterański właściciel Przyjaźni „załatwił” z dzierżawcami wyłączenie miejscowego kościółka spod władzy żukowskiego klasztoru. W ten sposób część mieszkańców wsi przechodzi na luteranizm. Wierni, którzy nie chcieli się wyrzec katolicyzmu, chodzili do kościoła w Żukowie. Taka sytuacja trwała aż do zakończenia II wojny światowej.

    W tym czasie patronat nad kościołem, po Reinholdzie Niederhofie sprawowali kolejno: syn Henryk Niederhof (do 1586 r.), zięć Henryka – Michał Bartsch von Demuth i jego potomkowie (do 1693 r.), Krzysztof von Krockow i   familia von Jatzkow (do1779 r.), Jan von Mitchel, który wstawił się szokującym, nie tylko na owe czasy, skandalem- żył z konkubiną, którą była księżniczka Józefina von Ponińska (z książąt Lubomirskich). Nie mogli się pobrać, ponieważ nadobna Józefina porzuciła dla von Mitchela swego ślubnego małżonka – księcia Ponińskiego. Luterańska mentalność była na tyle tolerancyjna, że ścierpiała nie tylko patronat Jana von Mitchela, ale nawet (po jego śmierci) księżniczki Józefiny, a potem syna tej pary (z nieprawego łoża) – Jana, Józefa Aleksandra von Mitchela. Instytucja patronatu padła, dopiero po I wojnie światowej w 1922 roku. Powrót katolików nastąpił, po tragicznej śmierci ostatniego pastora – Pawła Lau i zakończeniu II wojny św.

    Początkowo msze (i to niesystematycznie) odprawiał duchowny do jeżdżający z Żukowa. Od 1948 roku był już stały duszpasterz, ale pierwsze chrzty odnotowano dopiero w jesieni 1949 roku. Powiększenie parafii nastąpiło w 1968 roku, w związku z dołączeniem wsi Skrzeszewo, Piaski i Krowie Łąki. W latach 1975- 1977 przeprowadzono gruntowną przebudowę kościola. Jego zasadniczy kształt pozostał niezmieniony, ale strop poprzedni drewniany, zamieniono na żelbetonowy – jedynie obłożony modrzewiowymi belkami i deskami.

  • Cmentarz ewangelicki jest świadectwem i ważnym elementem historii tej miejscowości, której przeszłość od 1561 – 1565 roku do 1945 łączy się z reformacją, a której skutkiem było przejście w tychże latach większości mieszkańców na protestantyzm. Przed wojną Niemcy z Polakami tworzyli historię i przyczyniali się do rozkwitu tej miejscowości, wspólnie żyli, mieszkali, pracowali, nawet modlili się razem i spotykali na nabożeństwach; łączyły się też rodziny. Można doszukać się przodków wśród pochowanych na cmentarzu ewangelickim dawnych mieszkańców Przyjaźni.

    Cmentarz znajduje się
     w centrum miejscowości niedaleko kościoła, po lewej stronie, przy ulicy, jadąc w kierunku Skrzeszewa, naprzeciwko szkoły w Przyjaźni.
    Usytuowany jest powyżej jezdni, od przodu i po bokach ogrodzony drucianą siatką. Po środku mieści się brama, która nie jest oryginalna. Na podtrzymujących ją słupach znajdują się metalowe zabytkowe krzyże.

    Cmentarz zajmuje powierzchnię 1ha ziemi jest podzielony na cztery części dwoma krzyżującymi je alejami.
    Ewangelicki cmentarz w Przyjaźni składa się z 428 grobów (w przybliżeniu), w tym:
    42 – są ogrodzone zabytkowymi płotami i posiadają tablice
    94 – groby dzieci (policzone) rozmieszczone we wszystkich kwaterach, najwięcej, bo aż 65 grobów dziecięcych znajduje się w kwaterze III.

    Groby pochodzą z lat 1886 do 1912, wcześniejsze nie posiadają tabliczek.

    Pochowani są tam np.:

    RENTIER WILH MÖLLER, GUSTAW ADOLF THEDER, CAROLINE AETDEMANN, RUDOLF KRUGER, ELISABETH SELMA EHMS, GEFRUD FILLBANDT, MARTHA FILLBANDT, FRANZ ALBERT EHMS, OTTO AUGUST EHMS, CARL BUECHLER, ULBERT AMMER (1839-1905), GRUNFT BURHID (1888-1892), CLARA EICHM (1865-1912), HORTENSE WOHLFAHRT WOLFF (1944-1906), FERDINAND PATZKE (1840-1906), JOHANNA ORLKER BOELSKIÉ (1863-1891), RIHEL ROCHEL INGA, RAULL AUGUSTI (1831-1886), RUHT GOMEIN (1836-1911), CARL LUDWIG NOETZEL (06.I.1886–11.III.1900), ANNA MATHLLOLE NOETZEL (1877), KARL LUDWIG NOETZEL (1884-1885), CARL SCHULZ (1804-1884), CHARLOTTE SABBUDE (18.II.1824-18.II.1886), ROJA SABBUDE (16.VIII.1869-12.XII.1909), MARGARETA ANNA JOHANNA KRUGHER (27.V.1889-20.V.1890), OTTO JULIUS KRUGHER (08.XI.1892-09.IV.1898), ANNA AMALINA ELISABET KRUGER (10.X.1885-04.IV.1886), FLORENBINE AMALIE ELISABET KRUGER (19.XI.1886-09.XI.1889)

    Są to mężczyźni, kobiety oraz dzieci najczęściej pochowani w grobach rodzinnych.

    Na terenie cmentarza znajduje się sporo starych, okazałych drzew liściastych i kilka świerków. Te można odnaleźć również w krajobrazie wsi. Jesienią cmentarz ubiera się w ciepłe barwy spadających z drzew liści, tak jakby płonęła w tym miejscu miłość tych ludzi, którzy zapewne kochali tę swoją ojczyznę – Przyjaźń.
  • Jezioro
  • Pałac z XV w.
  • Szkoła , która początkiem swym sięga XVIIIw. i ma niezwykle bogatą historię. Została ona  omówiona w zakładce „historia szkoły”.
  • Pomniki przyrody

    drzewa: dąb szypułkowy znajduje się w lasku przy drodze Łapino-Przyjaźń, obwód: 4,1 m., wiek ok. 200lat., kasztanowiec biały znajduje się w narożniku ogrodu plebani w rozwidleniu dróg do Łapina i Skrzeszewa, obwód: 3,12 m., wiek ok. 150 lat.

    głazy narzutowe: pierwszy znajduje się na polu 200 m. od drogi, obwód 25 m; wysokość 1,3 m; kształt owalny, drugi znajduje się na polu, przy drodze z Łapina, obwód 4,30 m; długość 6,2 m; szerokość 4,5 m.
  • Kurhany

Prywatność i ciasteczka na naszej witrynie.
Szanujemy prywatność naszych użytkowników i chcemy, aby korzystając z naszej witryny czuli się bezpiecznie. W poniższej Polityce Cookies opisujemy rodzaje plików cookie stosowane w naszym Serwisie, jak również wyjaśniamy, do czego pliki te służą.